Herping Field Trip Peloponnese (03-17)

March 16 we flew to Athens in the evening, we landed at circa 21:00 local time, rented a car and got to our destination Xylochastros an hour and a half later. We had planned on doing a short full-time herping trip, though due to circumstances very early in the season. With regards to weather, it had apparently rained quite a bit on the days prior to our arrival, with our days there filled with sunshine.

The Peloponnese is revered by herpers across Europe, as it has many endemic species and is relatively untouched. It is marked by heavy mountainous areas; some with permanent snow. The West however is much flatter with an abundance of wetlands, providing some nice variation. I was personally mostly eying the leopard snake and the nose-horned viper.

IMG_4995.jpgIMG_5021.jpgDay 1
After a good night’s rest and a decent breakfast we headed out South, towards the Stimfalia lake. It quickly became apparent that there were no tunnels or lower parts through the mountains, and you actually had to mount them head on, making way through meandering roads (some more bumpy and more off-road than others..) and little towns.

At our first stop we quickly found the first herps of the trip, all of which would be lizards until our arrival at the lake. 5x Balkan Wall Lizard Tauricus ionicus and 1 Snake-Eyed-Skink Ablepharus kitaibelii.

Lake Stimfalia is a very nice lake which produces a great mix of wetlands, marshlands, rocky outcrops and everything in between. It is a natural park in which the reed is actually cut and sold, from which the proceedings flow back into paying the costs for maintaining the park.

Surprisingly however, there was almost no herp activity present – aside from a chorus of Marsh Frogs Pelophylax ridibundus. No terrapins, no dice snake. After turning some 50 rocks I finally stumbled upon a common toad Bufo bufo. In addition, some lizards scattered away here and there (Peleponese Wall Lizard). Presumably the lake’s altitude (600+ M) makes it a bit too cold in early March for real activity.
After that we headed back to the hotel, at which point it had gotten surprisingly chilly.


Day 2
After a disappointing day 1 we started thinking of heading West to the lowlands, but first we decided to make one more stop near Xylochastros. It was a nice almost duneish hill, directly adjacent to a rough olive garden. After scouring the area for an hour or so we only managed to find 1 Snake-Eyed-Skink, and presumably, a snake (based on the sound of its retreat). We then made good on our plans to go to the West and headed there.

After an almost 2 hour drive we reached the coast and drove past a little rocky outcrop. We immediately noticed a dead snake (Natrix natrix persa) and a live Marginated Tortoise Testudo marginata. On getting there however we crossed paths with a small, but feisty, Eastern Montpellier Snake Malpolon insignitus, who quickly made his escape. Surprisingly the road seemed to be a path to be crossed, as we found some dead dice snake (Natrix tesselata) and a live one crossing the road (Why did the snake cross the road? One might ask…). We further found a small Hermann’s tortoise and 4 Green Toads (Bufo viridis). We also saw some large white pelicans fly over and saw many flamingos in the brackish sea arm.

As it got later we checked for hotels and found a nice place (and saw a large black snake cross the road – presumably a Dice snake), but since our stuff was still in Xylochastros we rode back and spent one last night there.


Day 3
Strengthened by the increased herp activity on Day 2 compared to Day 1 we went back to the same place as the day before, but surprisingly did not see anything. We then drove a bit further towards the coast and entered a not so pristine river bank, which yielded a large Grass snake, a Caspian Pond Terrapin and some 10 Dice snakes. On our way to the hotel we saw a large European Pond terrapin cross the road (with beautiful coloring), and even found a tiny one that could easily fit in the palm of your hand.

At night we heard an impressive eagle owl. Interestingly, at the hotel we had various guests from Serbia. Who were apparently doing some (shady) strawberry trading through their country to bypass embargoes from the EU with a certain very large country in the East of Europe ;-).


Day 4
This day would be our last full day, as we would be headed back home in the evening the day after. After scouring the spot from the previous day, only finding 3 Hermann’s tortoises and one large unidentified brown snake we figured we had to change strategy. Since we had not had the success we had hoped for, rather than trying to find ‘pristine’ nature we headed into the agricultural areas, looking for rough edges and corridors.

On our first stop we had almost instant success. As we were walking across thorny blackberry bushes I noticed a very large snake slowly trying to flee (Four-lined snake). I grabbed it by its tail, and a tug-o-war ensued. However, me not wanting to hurt or damage the snake, I was slowly but surely getting myself pulled into the thorny bushes. As it became clear the snake would not yield and I was worried I might hurt it I finally let it go, after which it slowly made its way out. Snake 1 me 0.


At our next stop I noticed another snake and managed to grab it. It turned out to be a large Sheltopusik, fiercely showing off its hemipenes and excreting its dark and nasty excrement’s (on my gloves, luckily). As we continued our way down the road we saw some additional hermann’s tortoises, but were finally approached by an angry farmer. Everything the farmer said sounded Greek to me, thus we were unable to communicate. However, by the wild waving of his hand and the constant use of the word “problema” we figured he wanted us to leave. As we were leaving by car we got blocked by yet another farmer in a large pick-up truck, he had 5 (I kid you not) small children in the seat next to him, and then he started his tirade. As we were unable to respond in Greek there was no way to communicate, finally the little girl said “photograph”, at which point the farmer drove on angrily. Maybe they were worried about us taking pictures?
Next stop was at some dumping ground, with lots of rubble and plastic next to an olive garden. We saw greek rock lizards, and – finally – under a fiat wheel trim (no less) a leopard snake! This beautiful snake was very agile and nimble and was definitely the highlight of this trip.IMG_5197IMG_5181.jpg

Back at the hotel we met some nice Canadian birders whom with we would spend the evening, running into some green toads and dice snake.

Day 5

On our final day we explored the dune habitats near the hotel. This produced many tortoises, both Hermann’s and Marginated, also our first and only Balkan Green lizards. On our drive back to Athens we made a final stop. It seemed like a great spot, but we only found 1 tortoise and a green toad.


In conclusion:
I was surprised by the complete lack of European worm snake and the relative lack of Eastern Montpellier snakes and Balkan whip snakes. On the other hand, we managed to get a very reasonable score of 21 herp species with some clear highlights. I think early March is a bit too early, especially higher above sea level. However, it was clear that most species were already out there and it should be warm enough in the sun for all species to come out, especially if you know where to look for them.

The final tally:
1. Leopard Snake Zamenis situla (1)
2. Four-lined Snake Elaphe quatuorlineata (1) + 1 dead juvenile
3. Grass snake Natrix natrix spp persa (1)
4. Eastern Montpellier Snake Malpolon insignitus (1)
5. Dice snake Natrix tessellata (20+)
6. Scheltopusik Pseudopus apodus (1)
7. Peleponese Slow Worm Anguiss cephallonica (1)
8. Snake-Eyed Skink Ablepharus kitaibelii (5)
9. Balkan green lizard Lacerta trilineata (2)
10. Eastern green lizard Lacerta viridis (3+)
11. Balkan wall lizard Podarcis tauricus (2)
12. Greek rock lizard Hellenolacerta graeca (5+)
13. Common toad Bufo bufo (1)
14. Green toad Bufotes viridis (10+)
15. Common tree frog Hyla arborea (1)
16. Agile frog Rana dalmatina (1)
17. Marsh frog Pelophylax ridibundus (101)
18. Hermann’s Tortoise Testudo hermanni (10+)
19. Marginated tortoise Testudo marginata (20+)
20. European pond terrapin Emys orbicularis (3)
21. Balkan pond terrapin Mauremys rivulata (5+)


Field trip Lesbos 09-2016

Thursday the 22nd of September me and my gf flew to Lesbos from Amsterdam at circa 7:30. It wasn’t going to be a hardcore herping trip, as we had some touristy stuff planned, but still I wanted to especially get some snake species such as the Leopard snake and the Coin-marked Snake. (all photos credit to Michèle Sons, thanks for the support!)

Lesbos is a very popular destination for Dutch and British birders, this is mostly during spring time when it has extensive wetlands. Upon landing however I noticed how the island was completely arid and dry. On the trip from Mytillini airport to Skala Kallonis (the centre of Lesbos where we stayed) I only saw dried up river banks, furthermore, temperatures were supposedly going to rise over 30 degrees celcius on most days – not the ideal snake weather and timing by any means.valley.jpg

Day 1

After getting to the apartment and a bite to eat, we headed into the field in the so called Potamia valley near the Kalloni inland lake. This flat valley consists of small scale agriculture and has olive gardens on the edges of it, where it becomes more mountainous. After feverishly looking for some waters that could sustain life we finally found a small river bank. Surprisingly, it harbored no life, and only some decaying goat bodies… we would later find that goat skeletons and decaying goats are apparently somewhat normal on the island. After some further searching we finally found some ‘clean’ water, with the first herps, a couple of Balkan Terrapins (Mauremys rivulata) and some Levant water frogs (Pelophylax bedriagae).


After cruising around for a while we also found a Balkan terrapin far away from any water (close to a dried up river bank), I hope the little guy made it. When we returned later on he had moved.IMG_3983.JPG

Day 1 was definitely a disappointment herp-wise, I had expected to stumble over species like the Balkan Terrapin and the Starred agama (Laudakio stellio), but it seemed the conditions were just too poor.

Day 2

On the second day I ventured to look for the  ‘Kalloni inland lake’, a lake very popular with birders. When I was in Lesbos some 20 years ago I remembered it was teeming with Grass Snakes, Dice snakes and terrapins. However, upon getting there, it was completely dried out! What a bummer.

Only species of the morning were a couple of Levant water frogs and a  Persian squirrel, (Sciurus anomalus) hopping on a telephone line.

In the afternoon we went to the touristy town in the North Molyvos. There we found two Starred Agamas, and later one sole Snake-Eyed Skink (Ablepharus kitaibelii).

Day 3

I had given up on my hopes of finding many snakes, but I was not to be denied. On our way to the ‘petrified forest’ we stopped at a polluted nearly dried out riverbank. After seeing a Starred Agama scurry away I noticed a large Scheltopusik (Pseudopus apodus) sitting beneath some shrub. Dang! Forgot the camera in the car. After we had gotten the camera it had already fled. I decided to flip some rocks, and suddenly a tiny – but fierce- Dahl’s whip snake (Platyceps najadum) appeared. It tried to bite at every move and he did not relent. After getting some nice shots we went on. At the Petrified Forest – which was extremely arid and only covered wth thorny shrubs – I noticed a large amount of Snake Eyed Lacertids (Ophisops elegans) on the footways. How strange. Afterward we drove to a beach; I flipped some rocks and found a Kotschy’s gecko (Cyrtodactylus kotschyi). We also saw a bird of prey the Long-legged buzzard (Buteo rufinus) and a Turkish Gecko (Hemidactylus turcicus).dahl.jpgdahl3.jpgdahl2.jpg


Day 4

Not a lot of herping done, some usual suspects in very low numbers. After driving to a monastery the road became more rocky and rocky. We persisted, which turned out to be a bad idea. We struck a rock and damaged our oil container, resulting in engine oil leakage. What a bummer. We had to call the car rental place, which luckily managed to get us a new car by night and toed our old one.  A helpful local ‘mimi’ helped us get home as we were stranded in a somewhat desolate place, thanks!

Day 5

We went for a nice walk from Agiassos to Dmitris. Getting to Agiassos proved to be pretty exciting; we apparently drove through military terrain without knowing it. After passing a shooting range (with lots of armed soldiers staring at us) we were later stopped by two guys with huge guns. After realizing we were just ignorant tourists they let us pass. No problem!

It was a shady walk through pine forests and some more open parts. We saw our first Balkan green lizards (Lacerta trilineata) from the trip, some 6 specimens. Surprisingly, no other species were found.

Day 6

Not a lot of herping done, we went to the south to Vatera, which had a nice long beach, featuring some scorpions and many snake-eyed lacertids.

Day 7

On the final day we went for a hike near where our car had broken down. It was actually very nice. With many Balkan green Lizards and Snake-eyed lacertids, but no new species.


It was simply too hot and dry, with very low herp activity as a result. I did not go looking at night, which could have yielded some results. I was a bit disappointed by the truly extensive and ravaging grazing that was being carried out by goats everywhere, everywhere we walked, goat poo…


Furthermore, Lesbos is often called ‘untouched’, in my experience however the agriculture is fairly extensive. Especially the insane amounts of goats, grazing down everything surely hurts the herps, only the thorniest of brushes remain. Additionally, almost every field is fenced, which makes herping difficult, although there were some abandoned olive gardens that could be accessed.dry2.jpgdry.jpg


Balkan Terrapin (Mauremys rivulata) (20+)

Levant Water Frog (Pelophylax bedriagae) (20+)

Starred Agama (Laudakio stellio) (10+)

Snake-Eyed Skink (Ablepharus kitaibelii) (1)

Scheltopusik (Pseudopus apodus) (1)

Dahl’s Whip Snake (Platyceps najadum) (1)

Snake Eyed Lacertids (Ophisops elegans) (50+)

Balkan Green lizard (Lacerta trilineata) (15)

Kotschy’s Gecko (Cyrtodactylus kotschyi) (3)

Turkish Gecko (Hemidactylus turcicus) (1)


Prostaatkanker en de testosteronparadox

De meeste mannen krijgen vroeger of later te maken met prostaatkanker. Gelukkig groeit het in veel gevallen zo langzaam dat je er nooit last van krijgt, dat scheelt.  Voor een ziekte die zo vaak voorkomt weten we verbluffend weinig over de oorzaken. Wat we wèl weten is dat mannen onder de 45 eigenlijk nooit prostaatkanker hebben, en hoe ouder een man wordt hoe groter de kans is dat hij het wel heeft. In 1941 was er een wetenschapper, Huggins, die rijkelijk beloond werd met de Nobelprijs. Zijn theorie was prostaatkanker door androgene hormonen zoals testosteron werd veroorzaakt. In die tijden was dat baanbrekend onderzoek.  Om zijn theorie te testen verrichtte hij chemische castratie bij een patiënt met prostaatkanker.

Hij verrichtte vervolgens chemische castratie door enorme dosissen oestrogeen aan één (!) patiënt voor te schrijven, waarbij de prostaatkanker iets kromp. Dit vormde de basis voor de medische behandeling van prostaatkankers met oestrogeentherapie.

Op basis hiervan is de theorie ontstaan dat testosteron een hoofdrol in prostaatkanker heeft.

De testosteronparadox

Als je de literatuur en de voedingswereld een beetje volgt merk je al snel dat er een groot aantal paradoxen is. Deze ‘paradoxen’ zijn onverklaarbare waarnemingen op basis van ‘traditionele wijsheid’. Dat de Fransen heel weinig last van hart en vaat ziekten hebben, maar toch veel verzadigd vet eten wordt de French Paradox genoemd (hint: verzadigd vet is geen veroorzaker van hart-en-vaat-ziekten). De Spanish Paradox 6. is het onverklaarbare fenomeen dat bepaalde Spanjaarden hun brood, suiker en olijfolie voor vlees en boter hebben verruild, zonder meer hart-en-vaat-ziekten. De Calcium paradox is het feit dat bepaalde mensen veel calcium eten, en toch zwakke botten hebben, en al het calcium in de bloedvaten en weefsels terecht komt (hint: calcium komt niet op de goede plekken terecht zonder de juiste cofactoren en vitamines als A,D en K2). De Statinator Paradox is de paradox dat hoewel statines het cholesterol bewezen enorm verlagen, de totale mortaliteit niet lager wordt (cholesterol is niet oorzakelijk een promotor van hart en vaat ziekte, maar een gevolg van een ongezonde leefstijl en heeft bovendien ook veel positieve effecten).

Gelukkig is er nog een paradox bij, de Testosteron Paradox. Ik was dan ook zeer verbaasd, verbijsterd, en ietwat treurig, toen ik dit 1. artikel las. In deze populair ‘wetenschappelijke’ omschrijving wordt gesproken alsof de kennis van 1940 de meest recente is. De paradox is als volgt: patiënten die chemisch gecastreerd zijn (en dus niet of nauwelijks nog testosteron hebben) hebben een kanker die blijft groeien, maar toedienen van hoge dosissen testosteron remt tegen alle verwachting in de groei van de kanker significant! Dat chemische castratie nog toegepast wordt is een misdaad op zich, maar dat artsen en doktoren nog zulke verouderde informatie hebben en hun patiënten zoveel leed berokkenen is schandalig. Het is vanuit de biologie gezien een krankzinnige gedachte.

Hoe ouder, hoe minder testosteron, en hoe méér prostaatkanker

Oudere mannen hebben typisch lage testosteron, en hoge oestrogeen. Vanaf het 40e levensjaar neemt testosteron ongeveer met 1% per jaar af. Intuïtief gezien is het raar als testosteron prostaatkanker veroorzaakt, immers, het gaat om een populatie met lage testosteron (zie ook het onderstaande figuur). Vrouwen hebben lage testosteron, en hoge oestrogeen (en naarmate ze ouder worden minder anti-oestrogeen, progesteron), en hebben naarmate ze ouder worden veel hogere kans op borstkanker. Hoe hebben we dit ooit verzonnen?


Onderzoek in het begin

In 1941 publiceerde Charles B. Huggins onderzoek waarin hij testosteron als oorzaak van prostaatkanker beschouwde, en waarmee hij met anti-androgenen therapy (chemische castratie met oestrogeen of diethylstilbestrol  DES) patiënten behandelde. Hij ontving in 1966 de Nobelprijs voor zijn werk. Decennia lang na deze ‘ontdekking’ werd oestrogeen gebruikt als behandelingsmethode voor mannen met prostaatkanker. Onderzoek naar oestrogeenanalogen, estradial, DES en fyto-oestrogenen vond plaats, maar keer op keer faalde het om resultaten op te bouwen.

Tegenwoordig is er veel bewijs in de medische literatuur waaruit blijkt dat niet testosteron, maar oestrogeen een causatieve rol speelt 2. Er is zelfs sprake van een mythe rondom testosteron. Normaal gesproken krijgen ratten geen prostaatkanker, maar in een bepaalde zogenaamde Noble ratten is het wel op te wekken. De toediening van estradiol of DES zorgt betrouwbaar voor prostaatkankerformatie. Ratten die een combinatie van oestrogeen en testosteron kregen in een studie hadden 100% last van prostaatkanker, enkel toediening van testosteron zorgde voor 40% kanker, en het alleen toedienen van dihydrotestosteron (wat niet omgezet kan worden naar oestrogeen) maar in 4%. Testosteron zou dus indirect kunnen bijdragen aan prostaatkanker, door de conversie naar oestrogeen. Oestrogeen is genotoxisch en ontstekingsbevorderend 5.


Prostaatkanker wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door problemen met oestrogeen. Hoewel testosteron mogelijk een rol kan spelen in prostaatkanker door de conversie naar oestrogeen in het lichaam, is dit slechts een klein stuk van het probleem. Oudere mannen hebben lage T-niveaus en veel oestrogeen. Prostaatkanker behandeling zou zich moeten richten op anti-oestrogene strategieën. Verhogen van schildklier (dit vermindert de omzetting van T naar oestrogeen), vitamine A, seleen en andere mineralen kunnen mogelijk helpen. Ik verklaar bij dezen de ‘testosteron paradox’ een myth. Chemische castratie helpt niet of nauwelijks en vermindert de kwaliteit van leven.

  1. http://news.sciencemag.org/health/2015/01/cancer-paradox-testosterone-injections-combat-lethal-prostate-tumors
  2. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3134227/#R3
  3. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Morgentaler+A.+Testosterone+and+Prostate+Cancer%3A+An+Historical+Perspective+on+a+Modern+Myth.+European+Urology+2006%3B50%3A+935%E2%80%9339.+PMID%3A+16875775
  4. 89. Hajek RA, Pathak S, Boddie AK, Jones LA. Aneuploidy of mouse cervicovaginal epithelium induced by perinatal estrogen treatment. Proc Am Assoc Cancer Res. 1989;30:299.
  5. http://ajcn.nutrition.org/content/61/6/1351S.abstract

Verder aanbevolen: het werk van Ray Peat (www.raypeat.com)


Een genezing voor Alzheimer? Deel 2, Homocysteïne, wie kent het niet?

Een genezing voor Alzheimer? Deel 2, Homocysteïne, wie kent het niet?

In deel één van deze serie heb ik uitgelegd dat de ziekte van Alzheimer, en dementie in bredere zin, volgens het medisch establishment ongeneselijk zijn. Medicatie die zich richt op één aanpak of symptoom leidt nooit tot verbetering. Voor het eerst is het een groep onderzoekers wèl gelukt om een significant succes te boeken. 9 van de 10 behandelde patiënten ondervonden een enorme verbetering in hun situatie, konden weer aan het werk en voelden zich weer sterker en vitaler. Niet met magische pillen maar via ingrijpende veranderingen in dieet, beweging, stressvermindering en supplementen. In deel 2 neem ik één van de interventies onder de loep, en leg ik uit waarom iedereen ook, zonder Alzheimer, er baat bij heeft om zijn of haar homocysteïne niveaus laag te houden.

Wat is homocysteïne en waarom is het belangrijk?

Als je een willekeurig iemand op straat vraagt of hij weet wat homocysteïne is dan krijg je waarschijnlijk een glazige blik als antwoord. Op zich interessant, maar weinig behulpzaam. Mensen met hart-en-vaat problemen kennen het misschien wel, ingewijden in de paleo en health wereld vaak ook. Homocysteïne is een zogenaamd non-protein aminozuur. Met andere woorden, het is een aminozuur wat geen enkel dier of plant als bouwsteen voor eiwitten gebruikt. De inname via eten is dan ook nul; je maakt het stofje helemaal zelf. Moet wel goed zijn dan toch? Niet bepaald. Het is een afvalproduct  van het gebruik van het zwavelhoudende aminozuur methionine. Methione vervult een essentiële rol in het lichaam, voor bijvoorbeeld spieropbouw, maar de belangrijkste rol is die van methylatie. Bij methylatie ‘doneert’ methionine een –CH3 groep aan een ander molecuul, bijvoorbeeld om adrenaline te produceren of DNA te methyleren. Zodra methionine haar CH3 groep afstaat wordt het homocysteïne, een toxisch bijproduct. Hoge niveaus van homocysteïne zijn gelinked aan hart-en-vaat-ziekten, beschadiging van slagaderen, schizofrenie, verhoogd risico op botbreuken en Alzheimer. Ongetwijfeld speelt het in meer ziektes een rol.

Homocysteïne verlagen: folaat, B12, betaine en choline

Nu we hebben vastgesteld dat homocysteïne een probleem is moeten we een strategie bedenken om het te verlagen. De meest voor de hand liggende oplossing lijkt het verminderen van de inname van methionine.  Methionine restrictie verlengt de levensduur in bepaalde diersoorten als muizen en ratten 1. Eiwitbronnen die relatief hoog in methionine zijn zijn onder andere rood vlees, eieren, zuivel, granen en bepaalde noten. Laag in methionine zijn groenten, fruit en de meeste soorten bonen. Heel laag in methionine zijn ook orgaanvlezen als nier, lever en huid (gelatine).  Dus hoewel spiervlees veel methionine bevat, heeft de rest van het dier (of mens!) veel lagere niveaus, gelatine is zelfs bijna geheel methionine vrij. Methionine vervult alleen wel ook heel belangrijke rollen in het lichaam 2. Verlies van methionine wordt in verband gebracht met vergrijzen van de haren, tekorten aan cysteïne, carnitine, taurine, lecithine, choline en andere fosfolipiden.

Gelukkig heeft het lichaam ook een eigen oplossing voor homocysteïne . Homocysteïne kan óf terug omgezet worden naar methionine, óf naar een ander aminozuur, cysteïne. Eerst het recyclen naar methionine. Als je lichaam homocysteïne methyleert ontstaat er weer methionine!  Klinkt simpel genoeg. Hiervoor heeft je lichaam wel een methyldonor weer nodig (anders dan methionine). Geschikte donoren zijn folaat (niet te verwarren met het synthetische en potentieel carcinogene foliuumzuur) , vitamine B12 en betaine (verwant aan de B vitamines en een afgeleide van choline). Deze b-vitamines doneren een methylgroep aan de homocysteïne , waardoor methionine ontstaat. Folaat en B12 spelen daarbij een redelijk inwisselbare rol, bij gebrek aan het één wordt voornamelijk het ander ingezet en vice versa. Éen folaat of B12 tekort is daarom deels op te vangen en te maskeren met het inzetten van de andere vitamine, maar veel effectiever is het op peil houden van beide vitamines. Betaine kan ook deels de rol van B12 opvangen en wordt gemaakt van choline. Bepaalde andere B-vitamines als B6 spelen ook een rol. Verlagen van homocysteïne met B-vitamines lijkt te helpen in Alzheimer 7.

Bronnen van folaat: groentes, bonen

Bronnen van choline: eieren, lever, voornamelijk in vlees en zuivel. Spinazie, quinoa, tarwe (hoge concentraties betaine).

Bronnen van B12: eieren, lever en exclusief dierlijke producten.

Vegans en deels vegetariërs: vergeet niet je B12 te supplementeren.

De glycine : methionine ratio

Nu is het op zich heel fijn als homocysteïne weer omgezet wordt naar methionine, maar het verhelpt maar deels het probleem. De methionine doneert weer een methylgroep en wordt weer een homocysteïne deeltje. Dan springen folaat, betaine en B12 weer te hulp, ten koste van zichzelf, en ontstaat er weer methionine. Methionine zal deels ook opgemaakt worden door je lichaam voor spiergroei of bouw van andere eiwitten,  maar zal in wezen steeds weer in homocysteïne omgezet worden. Een soort vervelende perpetuum mobile dus. Gelukkig heeft heeft evolutie ook de zinnigheid gehad om hier een oplossing voor te hebben. Ik verwees er net al naar, homocysteïne kan ook omgezet worden naar cysteïne. Cysteïne is een fragiel aminozuur dat bij koken of verhitting vaak al denatureert, en dus in feite maar heel weinig in ons voeding voorkomt. Cysteïne is het limiterende bestanddeel van gluthation, het meest belangrijke anti-oxidant in het lichaam. Meer cysteïne = meer gluthation.

Als homocysteïne in aanraking komt met serine (een aminozuur gemaakt van glycine of uit voeding)  en twee stuks vitamine B6 ontstaat cysteine. Hiervan maakt het lichaam dan weer taurine of het super anti-oxidant gluthation. Gluthation is bijzonder, het is zowel water- als vetoplosbaar en is zeer veelzijdig.

Het supplementeren van glycine heeft dus een verlagend effect op homocysteïne, en tegelijkertijd verhoogt het gluthation. In ratten heeft het hetzelfde levensverlengende effect als restrictie van methionine, zonder de nadelige effecten 4. Tevens helpt glycine bij het slapen en verbeteren van insomnia 5.

De absolute hoeveelheid methionine is dus minder van belang, het gaat om de ratio van glycine : methionine. Voeding met een hoge (dus goede) ratio zijn: gelatine (30 : 1 ratio), orgaanvlees, huid, beenderen,  bonen, fruit en  groente. Voeding met een lage (minder goede) ratio zijn: eieren, zuivel, spiervlees en vaak granen.


Om Alzheimer deels te voorkomen en/of verbeteren lijkt het verstandig homocysteïne te verlagen. Ook voor veel andere ziektes is dit een uitstekend plan. Verhogen van inname van B-vitamines is hier onderdeel van. Mogelijk nog belangrijker is het verhogen van de glycine : methionine ratio. Ikzelf doe dit door bijna dagelijks gelatine te eten. Mijn lieftallige vriendin walgt er van als ik gelatine eet. Soep trekken van vleesbouillon met botten (zoals je oma deed) is ook een optie. Ben je strikt vegetariër of vegan zou je granen grotendeels kunnen inruilen voor bonen, een hoogwaardig glycine supplement zou ook kunnen helpen. Glycine is een uitermate veilig en effectief supplement, alleen bij nierproblemen kan het problematisch zijn, glycine vormt zoals elk aminozuur ammonium.

De chemie achter de methylatiecyclus

Mocht je het interessant vinden, ik zeker wel, bekijk dan ook eens dit plaatje van Ben Best.methylation-cycle

1) Methionine wordt door ATP geactiveerd en vormt SAM
2) SAM methyleert een acceptor, waardoor bijvoorbeeld DNA gemethyleerd wordt. Met water wordt de adenosine groep losgekoppeld en ontstaat homocysteïne .

3) Homocysteïne wordt met behulp van betaine gemethyleerd (exclusief in de lever)

4-5) In andere cellen wordt homocysteïne gemethyleerd met behulp van folaat en B12.

6) homocysteïne wordt met behulp van vit B6 uiteindelijk omgezet naar Cysteïne . Cysteïne kan gebruikt worden in eiwitten, geoxideerd worden om Taurine te vormen. Cysteïne in exces wordt opgeslagen als gluthathion.









Een genezing voor de ziekte van Alzheimer?

De ziekte van Alzheimer (Alzheimer’s Disease, AD) is een vreselijke aandoening die alleen in Nederland al 250.000 mensen treft. Het veroorzaakt circa 70% van alle gevallen van dementie. De ziekte is onvermurwbaar, onverbiddelijk en ongenadig, in 100% van de gevallen lijdt hij tot de dood. Het is ook een extreem dure ziekte, de behandeling en zorg die nodig is is zeer zwaar. Vanwege de vergrijzing wordt het een steeds groter maatschappelijk probleem. De verwachting is dat het tot wel 25% van de totale zorgkosten op zich kan gaan nemen.

Wat is Alzheimer precies?

Als zoveel mensen het hebben, dan weten we vast wel wat het is? Nou, niet bepaald. Veel gevallen worden pas bevestigd ná de dood. In de hersenen is het goed te zien, de neuronen en synapsen in de hersenen zijn afgebroken. De hersenen in zijn geheel, maar vooral ook de hersenschors (de buitenste laag van het brein), zijn verschrompeld.

Verklaringen voor de oorzaak worden in verschillende hoeken gezocht. De ene wetenschapper denkt dat het amyloid beta eiwit de veroorzaker van alle ellende is, de ander dat het door het tau eiwit komt.  Voorheen gooiden we weer op problemen rondom acetylecholine (een neurotransmitter). Bij de meeste patiënten zijn er inderdaad problemen met het amyloid beta, en de tau, en de acetylcholine, maar medicatie die deze dingen verhelpt  levert naast ellendige bijwerkingen geen wezenlijke bijdrage aan het tot halt brengen van de ziekte. Genetica is slechts in 1-5% een leidende oorzaak. Wel is duidelijk dat er iets misgaat met het vouwen van eiwitten. Net als dat een origami-expert een mooie kraanvogel kan vouwen van een papiertje, kom ik zelf niet verder dan het vouwen van een slecht vliegend vliegtuigje met eenzelfde stukje papier. In je lichaam gebeurt iets vergelijkbaars als je Alzheimer hebt (ook in andere ziektes als ALS gebeurt dit), eiwitten worden verkeerd opgevouwen waardoor ze niet meer werken en samenklonteren en celdood veroorzaken.


Dat we eigenlijk geen idee hebben waardoor AD wordt veroorzaakt weerhoudt de medische industrie er niet van om ineffectieve dure medicijnen te ontwikkelen en op de markt te brengen. Mensen en familie van mensen met AD zijn wanhopig voor een genezing en willen daarom alles proberen.  Bestaande medicijnen werken totaal niet,  en geven als bonus wel vervelende bijwerkingen. Misschien denkt de industrie, och, die Alzheimer patiënten zijn zo toch weer vergeten dat ze overgegeven hebben en misselijk waren, afijn.

Medicatie die amyloid Beta aanpakt lijkt inderdaad amyloid beta te verminderen, maar brengt daarmee geen verbeteringen in levensverwachting en kwaliteit. Met tau medicatie gebeurt hetzelfde.  Het tegenhouden van de afbraak van acetylcholine helpt een héél klein beetje in bepaalde gevallen (meestal niet) en geeft wel bijwerkingen in 10-20% van de gebruikers.  Vrouwen krijgen iets vaker AD dan mannen. Dit feit leidde er toe dat oestrogeen werd beschouwd als een mogelijk hulpmiddel (geen grapje, helaas). Al snel kwamen onderzoekers er achter dat het toedienen van extra oestrogeen alleen maar voor méér dementie zorgt, en ook nog eens een verhoogde kans op hart-en-vaat-ziekten , foutje, bedankt. Gelukkig is deze ‘behandeling’ inmiddels uit de mode.

Klinische studies met verschillende supplementen als vit A, C, E, en mineralen, bijvoorbeeld seleen en zink laten op zijn best marginale verschillen zien. Kurkuma lijkt soms een beetje te helpen. Mensen die intellectuele activiteiten doen op oudere leeftijd zoals bijvoorbeeld schaken, puzzels en muziek instrumenten lijken minder kans op AD te hebben.


Wat misschien opvalt is dat alle medicatie, en ook de onderzoeken naar vitaminen, zich altijd richten op één specifiek doel. Wetenschappelijk bezien logisch, het is namelijk veel makkelijker te testen of je effect komt door één medicijn of vitamine, en niet door een combinatie van factorenAlle Westerse ziektes zijn multifactorieel in oorsprong (diabetes, obesitas, verschillende kankers). Juist bij een langzame ziekte als AD is er veel tijd om in te grijpen, waarom maar zo weinig dingen proberen?

Gelukkig is de Amerikaanse onderzoeker prof. Dale Bredesen het helemaal met mij eens (of ik met hem, hoe je wil). Om de theorie te testen dat het nodig is heel veel interventies gelijk toe te passen heeft hij daarom een studie gedaan met tien mensen met AD (of aanverwante aandoeningen), van milde (vroege fase) tot zeer ernstige vormen. Negen van de tien personen maakten binnen drie tot zes maanden een significante verbetering door! Bij één vrouw hielp het niet, zij was al in een heel vergevorderd stadium. Zes van de personen die niet meer konden werken konden weer aan het werk. Na twee en een half jaar (de langste follow-up) is deze verbetering nog steeds aanwezig! Klinkt niet verkeerd dacht ik zo. Wat is de magische chemische formule die deze onderzoeker bedacht heeft?

Nou ja… eigenlijk zijn het 36 verschillende stappen tegelijk (hieronder  gebundeld samengevat). Over elk los onderwerp zou je een boek kunnen schrijven.

  • (bijna) Graanvrij dieet
  • Intermittent fasting
  • Stressvermindering (yoga, meditatie etc)
  • Optimaliseren slaapgedrag
  • Sport / beweging
  • Breinstimulatie
  • Homocysteine verlaging
  • Vit B12 optimaliseren
  • C-Reactive protein verlagen via dieet en supplementen als kurkuma
  • Insuline verlagen (via graanarm dieet)
  • Hormoonspiegels verbeteren (o.a. Testosterone, progesterone)
  • Darmen met pre- en probiotica herstellen
  • Amyloid beta verminderen (Kurkuma en Ashwagandha)
  • Cognitive verbetering
  • Vitamine D, K2
  • Verhogen Nerve Growth Factor
  • Supplementeren zenuwbouwstenen
  • Optimaliseren Zink : Koper ratio
  • Verbeteren nachtademhaling
  • Mitochrondionale functie verbeteren
  • Verbeteren focus
  • Gebruik van MCTs (zoals kokosolie)
  • Uitsluiten van zware metalen, anders chelatietherapie

Een hele lijst, misschien met weinig houvast, maar ik wilde ze toch opnoemen! Geen enkele patiënt volgde het gehele protocol, het maakte voor het resultaat niet uit. Grootste bijwerkingen waren een verlies in BMI en verbetering van algehele gezondheid.

In het volgende artikel ga ik wat dieper in op de meest praktische interventies en ga ik ook de positieve effecten onderbouwen.



Het begin


Al jaren zeg ik dat ik een blog ga beginnen… vandaag is het dan zo ver. Of  het iets wordt weet ik niet, dat zien we vanzelf! Het zal voornamelijk over voeding en dieet gaan, maar misschien ook over politiek of andere dingen die ik interessant vind.